Home > > Het theateratelier van Tadeusz Kantor

Het theateratelier van Tadeusz Kantor


Tadeusz Kantor (1915 - 1990) was een kameleon aan het werk in zijn theateratelier. Dat is het minste dat je van hem kan zeggen. Kantor liet zoveel ideeën en kunstwerken na waarbij hij zich liet inspireren door verschillende aspecten van het expressionisme, constructivisme, dadaïsme, surrealisme, etc. maar toch bracht zijn theateratelier unieke werken, perspectieven op theater en acteermethoden voort die de Poolse podiumkunsten op de wereldkaart zetten.

Midden jaren 50 richtte Tadeusz Kantor samen met Maria Jarema en Kazimierz Mikulski een experimenteel theateratelier op: Cricot 2. Tijdens deze naoorlogse periode schreef Kantor zijn bekendste polemieken en manifesten waarin hij de ideeën uiteenzette die de verdere ontwikkeling van zijn theatertaal en visie op mens en maatschappij zouden beïnvloeden, zoals onder meer de acteur die traag en kunstmatig beweegt als een modelpop, het verpakken van acteurs (emballage) en de confrontatie van mens en machine. Dit verpakken had tot doel de performer onherkenbaar te maken, om te vormen tot een ondefinieerbare substantie.


Hoewel er zeker een rode draad te trekken valt doorheen de ontwikkeling van Kantors theatertaal, onderscheiden we vanuit een theaterwetenschappelijk perspectief verschillende perioden waarin hij brak met of verder bouwde op voorgaande ideeën en die elkaar niet altijd even naadloos opvolgen. Begin jaren 60 experimenteerde Kantor met wat hij zelf als 'informeel theater' omschreef. Door middel van toeval en beweging van materie trachtte Kantor een soort van geautomatiseerd spektakel tot stand te brengen. Acteurs beschouwde hij in dit type van theater als objecten, zoveel mogelijk ontdaan van (de aanspraak op een) identiteit.

Ontstemd over de uitkomst van dit 'informele theater' bedacht Kantor een nieuw concept: Zero theater. De 'zero zones' testte hij in dit Zero theater uit als een manier om zijn performers de theatrale illusie te laten doorbreken. Kantor stelde zijn performers graag op de proef, niet alleen in zijn theateratelier. Bijvoorbeeld in De gek en de non (opgevoerd in 1963, naar een tekst van Stanislaw Ignacy Witkiewicz) verstoorde een machine (door Kantor tot 'de machine van de dood' gedoopt) de dramatische actie op scene. Zodra de machine begon te werken, konden de acteurs niet anders dan van de scene springen en hun gespeelde actie of emotie radicaal opgeven. Met zijn Zero theater stelde Kantor niet alleen zijn performers op de proef, ook het publiek probeerde hij elke vorm van betekenis verlenen te ontzeggen. Het gebrek aan synchronisatie tussen tekst en beweging op scene greep Kantor gretig aan als een manier om het publiek opzettelijk te plagen en de productie van betekenis te saboteren.

Met zijn Informele theater, Zero Theater, happenings, etc. stelde Tadeusz Kantor de klassieke idee van representatie en interpretatie stellig in vraag. Een van de meest interessante boeken die je er in dit verband op kan nalezen is A journey through other spaces. In dit boek vind je vele van zijn vurige manifestos en essays met een sterke klemtoon op het belang van de ruimtes, op de autonomie ervan in de verhouding tot het verlenen van betekenis. Kantor beriep zich meestal op ruimtes van 'lagere' rang, een gebombardeerde kamer, een rokerig café, en in zijn meest bekende theaterwerk Dodenklas een klas van stoffige poppen. In deze ruimtes bracht Kantor met zijn werken zijn visie op theater letterlijk tot stand, als een onuitwisbare ervaring.

Hieronder kan je nog enkele andere bijzonder interessante boeken bestellen van/over Tadeusz Kantor. Een absolute aanrader is A journey through other spaces voor een uitgebreide kennismaking met Tadeusz Kantor en een diepgaande analyse van zijn belangrijkste theaterwerken. Ken je nog andere relevante titels van Kantor. Reageer gerust via onderstaand formulier.


Blijf je graag op de hoogte? Schrijf je dan snel in voor onze nieuwsbrief. Neem je graag de pen ter hand? Schrijf je dan in als gastauteur bij Dramaturgie | Platform.

Rubriek:

0 reacties op "Het theateratelier van Tadeusz Kantor"

Laat je reactie horen