Podiumkunsten

Wat zijn podiumkunsten? En wat is performance kunst? Podiumkunsten verbeelden het bestaan al eeuwenlang. Performance kunst wijst ons daarbij op de greep die we hebben of verliezen op de realiteit.

Wat zijn podiumkunsten?

Het actuele en historische terrein van de podiumkunsten is een uitgestrekt landschap dat niet zomaar onder 1 noemer onder te brengen valt. In historisch opzicht kunnen we podiumkunsten, of liever het podium op zich, beschouwen als een arena voor de representatie of propaganda van normen en ideeën, cruciaal voor een bepaalde gemeenschap. Podiumkunsten brengen als het ware betekenis binnen een culturele context; in zekere mate drukt podiumkunst altijd een sociaal perspectief of een wereldvisie uit.

Podiumkunsten imiteren dus niet alleen. In de 18de eeuw begreep men het lichaam van de acteur op scène als een tekst dat beschreven werd in de natuurlijke taal van emoties. Dit alles stond in het teken van identificatie door de toeschouwer. In de loop van de 20ste eeuw proberen de podiumkunsten, en performance kunst in het bijzonder, het menselijke lichaam te bevrijden van sociale conventies en Westerse civilisatieprocessen.


Wat is performance kunst?

performance kunstIn de loop van de jaren 1970 ontstond performance kunst als artistieke uitlaatklep om te reageren tegen de conventies van gevestigde kunst. Uiteraard bestond het al veel eerder, met de artistieke soirées in de Parijse salons, het futurisme, het kubisme, dada, surrealisme, etc. Performance kunst is vooral het levende bewijs van nieuwe ideeën en richtingen die aangegeven worden; het is een daad vol intentie en potentie. In de 20ste eeuw kan je de geschiedenis van performance kunst omschrijven als de opkomst van een kameleonachtig medium met kunstenaars van divers allooi die staan te popelen om hun ideeën te verkondigen aan een breed publiek.

Zoals we performance kunst hierboven definiëren, ligt het geheel in de lijn van wat postmodernisme of postdramatisch theater is. Performance kunst hoopt ook categorieën te herschikken en zelfs de mogelijkheid tot categorisatie te vernietigen. Maar performance kunst is natuurlijk meer dan alleen maar datgene dat identiteit vindt door de verstoring van conventies. Performance kunst stelt voornamelijk de grens tussen werkelijkheid en fictie in vraag binnen een op hol geslagen, verzadigde cultuur. Zo zocht bijvoorbeeld de Britse performance kunstenaar Caryl Churchill naar ironische manieren om een realistische wereld opzettelijk, maar onmogelijk te verbinden met historische werelden.

Ontkenning en mislukking, ontwrichting en desoriëntatie, actie en reflectie over de aard van vrijheid, identiteit, etc maken performance kunst tot een maatschappelijk geëngageerd gebeuren. Performance kunst markeert voor al deze perspectieven het moment waarop theater buiten zichzelf treedt en de grenzen van een omschrijving van het theatrale medium overschrijdt. Podiumkunsten en performance kunst raken aan de kern van ons bestaan en vertolken de werkelijkheid die we aan het verspelen zijn.


Performance studies

Een belangrijk aspect van performance studies is de uitbreiding van het traditionele begrip van podiumkunsten naar de geënsceneerde werkelijkheid van rituelen, ceremonies, blijde intredes, etc. Aan de hand van het begrip theatraliteit onderzoekt men in performance studies dus de combinatie van de werkelijkheid zelf en de nagespeelde werkelijkheid. Theatraliteit is immers een algemeen menselijk verschijnsel en biedt de mogelijkheid om betekenis te verlenen aan de alledaagse werkelijkheid.

In de jaren 1960 begint men zich immers stilaan bewust te worden van het verglijdende spectrum tussen realiteit en de representatie ervan. De grens tussen een echte en een nagebootste handeling vervaagt met andere woorden. De studie van performance kunst binnen de podiumkunsten laat zich vooral in met de vraag theatraliteit in de hedendaagse samenleving; waar eindigt realiteit en waar begint representatie? Performance studies houden dus nauw verband met sociologische, filosofische, antropologische invalshoeken op de werkelijkheid.

Richard Schechner, Richard Sennett, Steven Connor, Philip Auslander etc. zijn maar enkele theoretici die opgenoemd worden bij de ontwikkeling van performance studies. Deze theoretici bestudeerden het fenomeen van performance kunst binnen de podiumkunsten, telkens vanuit een specifieke achtergrondkennis. Zo onderzocht Richard Sennett performance en performance kunst voornamelijk in termen van een rollenspel in het publieke/private leven, en dus vanuit een sociologische benadering van theatraliteit.