Theater

Wat is theater? Theater stamt van het Griekse theatron. Het kan slaan op de 'plaats waar men iets toont' of 'iets of iemand die iets voordoet aan iemand anders'. Welnu, kan het nog iets abstracter?

Theatergeschiedenis

Er bestaan uiteraard verschillende soorten theatergeschiedenis. De opvoeringsgeschiedenis van een specifieke theatervoorstelling wordt bepaald door de beperkingen van het efemere medium theater. In de jaren 60 kwamen theatergeschiedkundigen tot het inzicht dat reconstructies van historische theaterstukken niet bepaald de beste manier was.

Vanaf de jaren 60 begon men dan maar zoveel mogelijk informatie te verzamelen. Met behulp van een systematisering van het bronnenonderzoek, van kritieken en memoires tot decors en kostuums, hoopte men de resten uit het verleden zoveel mogelijk tot het geheel van een theatergeschiedenis te smeden.

Grieks theaterAlgemeen worden Grieks theater en Romeins theater als de voorlopers gezien van het Westerse theater. Maar er blijft een groot verschil bestaan tussen historisch feit en interpretatie ervan. Dit maakt theatergeschiedenis zo moeilijk. Elk eerder opgevoerd stuk zou pas tot de geschiedenis van het theater behoren als er voldoende context en begrip van het toenmalige interpretatiekader voorhanden is. Ook bronnen die nog nooit geïnterpreteerd zijn, kunnen sporen dragen die leiden tot een interpretatie.


Theaterwetenschappen

De grens tussen theaterwetenschappen en theatergeschiedenis is natuurlijk een vaag gegeven. Theaterwetenschappen concentreren zich eerder op de theorie van theater dan de praktijk als uitgangspunt van onderzoek. Theater en theorie zijn trouwens etymologisch verwant. Theoria is Grieks voor schouwspel, of het geestelijk aanschouwen van iets.

De eerste theatertheorie of tekst die tot het canon van de Westerse theaterwetenschappen behoort, dateert van 335 vC: de Poetica van Aristoteles. Tot vandaag oefent dit werk enorme invloed uit op het denken over theater en drama in het Westen. Toch moeten we benadrukken dat Aristoteles een bijzondere klemtoon legt op tekst, waarbij hij zelfs zover gaat te stellen dat het lezen van een dramatekst hetzelfde effect als het bijwonen van een opvoering van die tekst.

De tekst is natuurlijk maar een onderdeel van een toneelopvoering. Theaterwetenschappen werd lange tijd aanvaard als de studies van de opvoering. Maar aangezien theater een kunst is van het hier en nu, is ieder opvoering van een toneelstuk anders. De vluchtigheid van het medium maakt het bovendien moeilijk te bestuderen.

Theaterwetenschappen ontstonden in Duitsland. De eerste leerstoel werd door Max Hermann in het begin van vorige eeuw ingericht. In Nederland en België zijn de theaterwetenschappen dan ook op Duitse leest geschoeid. Pas in 1991 werd theaterwetenschappen in Gent, onder invloed van Jaak van Schoor, een volwaardige licentiaatsopleiding.


Theatertermen

theatertermenDe belangrijkste termen in theaterwetenschappen zijn nog steeds afkomstig van Aristoteles' Poetica. Theatertermen als mimesis, poësis, katharsis en aesthesis zijn onderdeel van een aantal belangrijke stellingen die de theaterpraktijk eeuwenlang, tot diep in de 20ste eeuw, onderbouwden. In de loop van de 20ste eeuw werden deze theatertermen ontmanteld. Bertolt Brecht legde zich bijvoorbeeld wel toe op mimesis, maar doorbreekt met zijn vervreemdingstechniek wel de verhaallijn en nagebootste handeling. Antonin Artaud keert zich ook af tegen het mimesis concept in het voordeel van een ritualisering van het theater.

In hedendaagse theatertheorieën leeft een van bovenstaande theatertermen verder: aesthesis, of alles wat te maken heeft met de opvoering zelf en met de waarneming. In de Poetica van Aristoteles komt deze term nauwelijks aan bod. Maar vanaf de 18de eeuw wordt het gegeven, onder invloed van de acteertheorieën van Diderot, meer en meer onderzocht. In de 20ste eeuw wordt deze theaterterm gebruikt om de klassieke representatietheorie aan te vallen. Dit kende sterke repercussies op de theoretische benaderingen van de coderingsmethodieken op scène en de decoderingsstrategieën van de toeschouwer.


Theateropleiding

In Vlaanderen tref je een wetenschappelijke theateropleiding aan in Gent en Antwerpen. Beide universiteiten geven weliswaar een ander soort theateropleiding. In Gent kan je aan de universiteit een volwaardig masterdiploma halen in theaterwetenschappen of performance studies, zoals het na de hervormingen in 2005 - 2006 ook wel genoemd wordt. De theateropleiding wordt er gedragen door Christel Stalpaert. Onder de hoede van Luk Van den Dries organiseert de universiteit van Antwerpen dan weer een voortgezette wetenschappelijke theateropleiding, een master-na-master. Met deze laatste opleiding richt UA zich vooral op studenten die taalstudies volgden en zich verder willen verdiepen in theater.

Volgde je een theateropleiding? Dan zal je al wel gemerkt hebben dat theater vacatures niet zomaar voor het grijpen liggen. Om een carrière in theater uit te bouwen, komt het er vooral op neer een eigenzinnige aan een geëngageerde blik te koppelen. Vacatures in theater moet je zelf creëeren. Het zal je niet zelf komen opzoeken. Hetzelfde geldt voor dramalessen. Je moet zelf op zoek gaan de plek waar de beste dramalessen gedoceerd worden. Het komt er dus op aan zoveel mogelijk informatie te verzamelen, van getuigenissen en ervaringen tot artikels en essays.


Lees meer over:

De drijfveren achter politiek theater, het episch theater van Bertolt Brecht, het zero theater van Kantor, een overzicht van het Vlaams theater, het ritueel theater van Richard Schechner, theatraliteit bij Arianne Mnouchkine, de beste zomerfestivals voor theater in 2011, etc.